Một cửa điện tử không giảm được tiêu cực?

ICTnews - Tại cuộc Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm triển khai mô hình một cửa điện tử cấp huyện vừa diễn ra tại Hải Phòng, một vị giám đốc Sở TT&TT đã nhận định rằng “Một cửa điện tử không giảm được tiêu cực”!

Lý do mà vị này đưa ra là trong hệ thống một cửa điện tử, các tổ chức, doanh nghiệp và công dân thông qua việc truy vấn thông tin tự động là có thể biết được tình trạng giải quyết hồ sơ của mình, ai đang chịu trách nhiệm giải quyết, từ thông tin này họ có thể “chạy chọt”, nhờ cậy đúng người đang xử lý hồ sơ để giải quyết, và như thế có nghĩa là mục đích giảm thiểu tiêu cực phát sinh so với chuyện tiếp xúc trực tiếp trong giải quyết thủ tục hành chính công như trước là “không đạt được”.

Nhận định của vị giám đốc Sở kia quả thực mang đầy tính chủ quan và có thể khiến dư luận xã hội hiểu không chính xác về tác dụng và hiệu quả của việc ứng dụng hệ thống một cửa điện tử trong các cơ quan công quyền.

Ai cũng biết rằng hệ thống một cửa điện tử trong các cơ quan công quyền là một bộ phận quan trọng cấu thành nên mô hình chính phủ điện tử, là một hệ thống giúp việc xử lý các dịch vụ công của các cơ quan hành chính được nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn, giúp người dân tiết kiệm thời gian khi giao dịch với cơ quan công quyền, và một hiệu quả quan trọng không kém chính là nhằm làm “minh bạch” (transparence) quy trình xử lý dịch vụ của cơ quan công quyền, hạn chế những tiêu cực có thể phát sinh khi có sự tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ có thẩm quyền và người dân, doanh nghiệp cần dịch vụ.

Những tính năng, tác dụng của hệ thống một cửa điện tử đã được chứng minh ở nhiều cơ quan, tổ chức và cả ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là tính năng góp phần giảm nạn tiêu cực và tham nhũng ở các cơ quan công quyền. Ở những nơi đó, thông qua hệ thống truy vấn thông tin, người ta vẫn có thể biết được hồ sơ của mình đang nằm ở đâu, bộ phận đang chịu trách nhiệm giải quyết trong quy trình. Tuy nhiên, có lẽ điểm khác biệt là ở chỗ hệ thống minh bạch nhưng không cần thiết phải chỉ “trắng phớ” ra là ai (cán bộ) nào đang giải quyết hồ sơ như trong những hệ thống một cửa điện tử của ta. Và đây chỉ là một tính năng kỹ thuật và việc chỉnh sửa để ẩn danh cán bộ trực tiếp xử lý là không khó khăn gì đối với bộ phận kỹ thuật.

Từ thực tế trên có thể thấy ở không ít đơn vị - những nơi đang triển khai ứng dụng hệ thống một cửa điện tử - vẫn hiểu rằng việc minh bạch của hệ thống là cần phải hiển thị tất tần tật mọi thứ cho người dân hay doanh nghiệp thấy được, hay là cái gì thì cần trưng ra, cái gì thì chỉ thuộc thẩm quyền của người lãnh đạo và cái gì thì cần ẩn đi để tránh phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu.

Thực tế trên cũng cho thấy ở nhiều mô hình một cửa điện tử, thủ tục cải cách hành chính và CNTT vẫn chưa thực sự ăn khớp với nhau. Nếu quy trình, thủ tục cải cách hành chính đi trước một bước, với sự phân vai, phân quyền rõ ràng, tách bạch được những quy trình cần phải ẩn và những thủ tục cần phải hiện, sau đó mới đưa ứng dụng CNTT vào thì chắc chắn sẽ không có chuyện đổ lỗi cho hệ thống một cửa điện tử “không giảm được tiêu cực”.

Quy trình hành chính là do con người xây dựng, tệ nhũng nhiễu, hành nhau cũng là phát sinh từ vấn đề con người và thủ tục, chứ nhất quyết không phải là do “hệ thống điện tử”, xin hãy nhớ như vậy!

Lê Minh

Bài viết đã đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 117 ra ngày 29/9/2010.