Các cơ quan chức năng kiểm tra việc sử dụng bản quyền phần mềm tại Công ty Thủy Linh. Ảnh: M.T

Không thể chấp nhận hai Bộ thanh tra phần mềm

ICTnews – Dự án luật sửa đổi, bổ sung Luật SHTT có 35 điều sửa đổi, bổ sung song bất cập về thực thi bảo vệ bản quyền phần mềm không được đề cập đến.

Bài liên quan:

   Sự khó hiểu trong thực thi

Chiều 26/5, theo lịch trình, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án luật sửa đổi và bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT). Có tổng số 35 điều sửa đổi, bổ sung song bất cập về thực thi bảo vệ bản quyền phần mềm hoặc những vấn đề liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường điện tử không được dự án luật sửa đổi, bổ sung Luật SHTT đề cập đến.

Như Báo Bưu điện Việt Nam đã đưa tin, hiện tại hai Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) đều khẳng định thẩm quyền thanh tra vi phạm bản quyền phần mềm ở doanh nghiệp thuộc về mình. Điều này, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Phan Trung Lý là “không thể chấp nhận được”.

“Cái này phải làm rõ. Quy định chồng chéo ở đâu thì phải sửa. Không thể có chuyện một vấn đề, một nội dung mà hai cơ quan vào thanh tra, vì Luật Thanh tra đã quy định rồi”, ông Phan Trung Lý nói.

Tuy nhiên, Bộ Tư pháp, cơ quan thẩm định các văn bản pháp luật, khi cho ý kiến về nghị định tổ chức và hoạt động của Thanh tra TT&TT khẳng định việc thanh tra bản quyền phần mềm thuộc Bộ TT&TT là phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành và không trùng lắp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ VH-TT-DL.

Bộ TT&TT căn cứ trên nghị định về chức năng, nhiệm vụ của Bộ và Luật CNTT. Còn Bộ VH-TT-DL giải thích Bộ có thẩm quyền là bởi Luật SHTT quy định Bộ VHTT (cũ) chịu trách nhiệm về quyền tác giả, quyền liên quan (bao gồm loại hình được sử dụng dưới hình thức xuất bản, báo chí, chương trình máy tính).

Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT có điều khoản sửa đổi cơ quan quản lý về quyền tác giả, quyền liên quan từ Bộ VHTT thành Bộ VH-TT-DL. Nếu được Quốc hội thông qua, thì rõ ràng tình trạng hai Bộ “giẫm chân lên nhau” vẫn như cũ, hai Bộ đều có lý trong vai trò thực thi bảo vệ bản quyền phần mềm.

Giải thích tại sao Bộ TT&TT không nên đảm nhận vai trò quản lý về bản quyền, trong đó có bản quyền phần mềm, theo tờ trình Quốc hội do Bộ trưởng VH-TT-DL Hoàng Tuấn Anh trình bày: “cho rằng không nên chia tách trách nhiệm như vậy vì các tác phẩm thuộc quyền tác giả, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng thuộc quyền liên quan được bảo hộ gồm nhiều loại hình, các nước cũng chỉ giao cho một cơ quan quản lý”.

Quan điểm của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT lần này là phải “tính đến vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật về SHTT, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và khả thi”.

Xét theo quan điểm này, giả sử việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan thuộc về Bộ VH-TT-DL thì vấn đề đặt ra là liệu có đồng bộ, thống nhất hay không khi Bộ VH-TT-DL - với mảng báo chí, xuất bản đã được chuyển sang Bộ TT&TT - thực thi bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí, chương trình phát sóng, phần mềm. Còn Bộ TT&TT với vai trò quản lý nhà nước về CNTT (gồm cả phần mềm), báo chí, xuất bản nhưng không được phép thanh tra, giám sát thực thi bản quyền các lĩnh vực này?

Theo GS Đặng Hữu, nguyên Bộ trưởng KHCN&MT, bảo vệ bản quyền phần mềm là động lực hàng đầu thúc đẩy sáng tạo của đất nước. Tuy nhiên, với các nước thu nhập thấp như Việt Nam cần có chính sách song hành để vừa đảm bảo phát triển phần mềm trong nước, vừa tuân thủ yêu cầu của hội nhập quốc tế. Vì vậy, “việc thống nhất đầu mối quản lý bản quyền phần mềm về cơ quan chuyên ngành sẽ tiện hơn cho ngành phần mềm”, ông Hữu nói (Báo Bưu điện Việt Nam số 55).

Ngoài ra, còn bất cập trong việc thực thi Luật SHTT về bảo vệ bản quyền phần mềm là những lập trình viên được thuê soạn thảo phần mềm ứng dụng thì lại có quyền sở hữu đối với phần mềm đó. Điều đó có nghĩa, một công ty phần mềm muốn phát triển, sửa đổi, công bố ngừng hay hủy bỏ dự án phần mềm phải được sự đồng ý của tất cả các lập trình viên tham gia dự án phần mềm (kể cả lập trình viên này không còn làm việc tại công ty nữa). Nếu một trong số họ không đồng ý thì dự án nâng cấp coi như phải ngừng. Đây là một cản trở lớn cho sự phát triển của ngành phần mềm nhưng không được đề cập đến trong dự án luật sửa đổi, bổ sung Luật SHTT lần này.

Tại báo cáo tổng kết hai năm thực thi Luật SHTT, Bộ VH-TT-DL cũng nêu tình trạng vi phạm nghiêm trọng ở một số lĩnh vực như làm hàng nhái, hàng giả, sao chép bản ghi âm, ghi hình, phần mềm, thu nhận tín hiệu vệ tinh đã mã hóa, môi trường kỹ thuật số (báo điện tử, website, dịch vụ truyền thông). Song làm thế nào để xử lý tình trạng vi phạm nghiêm trọng này cũng không được thể hiện ở những điều sửa đổi, bổ sung Luật SHTT.

Lê Hạnh

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 62 ra ngày 25/5/2009.