Xuất bản và phát hành xuất chống suy giảm
ICTnews – Theo đánh giá của Cục Xuất bản, điểm yếu nhất hiện nay của công tác phát hành sách là xây dựng thương hiệu, vốn, không tổ chức được thị trường, không tìm được đầu ra.
Ngày 19/3, tại TP.Cần Thơ, Bộ TT &TT đã tổ chức hội nghị “Triển khai kế hoạch, hướng dẫn nghiệp vụ xuất bản và phát hành xuất bản phẩm năm 2009”. Hơn 300 đại biểu đại diện cho các nhà xuất bản, đơn vị phát hành, cơ quan quản lý trong cả nước đã tham dự. Nhiều vấn đề “nóng” của ngành xuất bản đã được đem ra xem xét trong ngày đầu của Hội nghị.
Xuất bản suy giảm
Theo báo cáo của Cục Xuất bản, hiện nay cả nước có 55 nhà xuất bản (43 ở trung ương, 12 ở địa phương), năm 2008 đã xuất bản 25.120 cuốn với xấp xỉ 279, 913 triệu bản. So với năm 2007, số cuốn giảm 5,6%, số bản tăng 1,3%. Tổng doanh thu năm 2008 gần 1.489 tỷ đồng, giảm 1,5% so với năm 2007.
Phân loại cơ cấu đề tài xuất bản, có 7 loại. Trong đó, so với năm 2007, năm 2008 chỉ có hai loại tăng số cuốn xuất bản là sách văn học tăng 20%; sách giáo khoa, giáo trình, tham khảo tăng 1%. Còn lại đều giảm: Sách từ điển, ngoại văn giảm mạnh nhất: 32% số cuốn, 61% số bản; kế đến sách thiếu niên nhi đồng giảm 28,9% số cuốn, 14,8% số bản.
Suy giảm xuất bản, chủ yếu do tác động của suy giảm kinh tế. Hạn chế lớn nhất của các nhà xuất bản là thiếu vốn, không tổ chức được thị trường, không tìm được đầu ra. Không ít NXB đã lỗ, điển hình là NXB âm nhạc lỗ 762 triệu đồng, NXB Khoa học và Kỹ thuật lỗ 461 triệu đồng, NXB Sân khấu lỗ 288 triệu đồng…
đáng quan tâm hơn là sự suy giảm trong chấp hành Luật Xuất bản. Điển hình là một số truyện tranh dịch nước ngoài không phù hợp thuần phong mỹ tục Việt
Tồn tại nhiều năm là mảng sách về văn hóa cổ phương Đông được biên soạn cóp nhặt, không rõ nguồn gốc, chứa đựng yếu tố mê tín dị đoan; sách phóng sự xã hội xào xáo nội dung giật gân, vô bổ. Hiện tượng để dồn sách không nộp lưu chiểu theo Luật Xuất bản chưa được khắc phục ở NXB Nông Nghiệp, NXB Đà Nẵng, NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, NXB Đồng Nai, NXB Thanh Niên, NXB Lao Động, NXB Thanh Hóa.
Phát hành thiếu thương hiệu
Công tác phát hành xuất bản phẩm năm 2008 so với năm 2007 tăng 5% số bản sách, 3% doanh thu. Tuy nhiên, lợi nhuận thu được rất thấp. Trong 46 công ty báo cáo về Cục Xuất bản, có 12 công ty lãi dưới 50 triệu đồng /công ty, trong đó Công ty Cổ phần Phát hành sách - Vật tư văn hóa Sơn La lãi vỏn vẹn 2 triệu đồng.
Hiện cả nước có khoảng 13.500 nhà sách, hiệu sách, trung tâm sách, đại lý sách; 70 công ty TNHH kinh doanh xuất bản phẩm. Trong năm 2008 cả nước đầu tư xây dựng mới, cải tạo nâng cấp 35 trung tâm, siêu thị sách tự chọn. Việc khôi phục mạng lưới phát hành sách cấp huyện, nhất là huyện miền núi, vùng sâu, được một số công ty quan tâm. Nhiều hiệu sách cấp huyện được xây dựng, đi vào hoạt động ở Thanh Hóa, Thái Nguyên, Bến Tre…
Tuy nhiên, điểm yếu nhất hiện nay của công tác phát hành sách là “xây dựng thương hiệu của nhiều đơn vị chưa được quan tâm đầu tư đúng mức” như đánh giá của Cục Xuất bản. Một số đơn vị phát hành sách sau khi sắp xếp lại tổ chức, bị thua lỗ, mất khách hàng và thị phần.
Thị trường xuất bản phẩm phân bố và phát triển không đều, tập trung chủ yếu ở các đô thị. Tình trạng giá sách được chiết khấu cao đã trở nên phổ biến, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, tạo điều kiện cho in lậu, in nối bản.
Đồng thuận chống suy giảm
Hội nghị khá sôi nổi trong việc đánh giá hoạt động năm qua và nhất là bàn biện pháp thực hiện nhiệm vụ năm 2009. Nhiều tham luận đã được trình bày, đề cập nhiều khía cạnh song đều đồng thuận ở quyết tâm chống suy giảm.
Trước tiên là các NXB, các đơn vị phát hành tập trung xây dựng thương hiệu. Nhà xuất bản cần xây dựng những tủ sách, bộ sách, loại sách mang dấu ấn riêng, đi dần vào chuyên môn hóa. Các đơn vị phát hành xuất bản phẩm đa dạng hóa kinh doanh, củng cố mạng lưới phát hành về tận phường, xã, trường học.
Vấn đề liên kết để vượt qua khó khăn được nhìn nhận qua kinh nghiệm của năm 2008. Kiểm tra sách nộp lưu chiểu của năm 2008, cho thấy hoạt động liên kết chiếm đến 48,7% số sách ở các nhà xuất bản trung ương và 51,4% ở các nhà xuất bản địa phương. Có những nhà xuất bản hoạt động liên kết chiếm đến 100% số sách xuất bản như NXB Mỹ Thuật, NXB Sân Khấu, NXB Tôn Giáo, NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Liên kết rất quan trọng để khai thác các tiềm năng, tuy nhiên nếu lệ thuộc quá lớn vào đối tác liên kết lại thường cho kết quả không tốt.
Hoạt động xuất bản và phát hành cần có kế hoạch để chủ động cũng là vấn đề được các đại biểu đặt ra. Năm 2008, số sách xuất bản của các NXB so với đăng ký kế hoạch xuất bản đang có khoảng cách khá xa, các NXB trung ương mới đạt 36,9%. Các NXB địa phương 37,7%. Nhiều nhà xuất bản, sách xuất bản so với đăng ký kế hoạch đạt dưới 15% như: NXB Nông nghiệp, NXB Bản Đồ, NXB Văn học, NXB Đại học Thái Nguyên, NXB Thuận Hóa, NXB Đà Nẵng, NXB Đồng Nai.
Sáu Nghệ
Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt
