Những sai phạm trên báo chí đã được đại diện các cơ quan báo chí đem ra mổ xẻ tại Hội thảo “Chống sai phạm trên báo chí“.

Mổ xẻ sai phạm trên báo chí

ICTnews - Nhiều đại diện các cơ quan báo chí đã thẳng thắn chỉ ra các loại sai phạm trên báo chí, trong đó nguyên nhân dẫn đến sai phạm xuất phát từ năng lực chuyên môn và nhận thức chính trị của một số người làm báo chưa tương ứng với nghề nghiệp.

Đó là những nội dung nổi bật của Hội thảo “Chống sai phạm trên báo chí” do Bộ TT&TT phối hợp với Đại sứ quán Thuỵ Điển tại Việt Nam tổ chức tại TP.Đồng Hới, Quảng Bình ngày 24/8. 

Thông tin sai sự thật gia tăng

Từ năm 2009- 2010, Cục Báo chí, Cục Quản lý PTTH&TTĐT đã xử lý hoặc tham mưu cho Bộ TT&TT, đề nghị Bộ xử lý 82 trường hợp cơ quan báo chí vi phạm với tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 400 triệu đồng; thu 7 thẻ nhà báo, cảnh cáo nhắc nhở nhiều cơ quan báo chí. Ông Hoàng Hữu Lượng, Cục trưởng Cục báo chí cho biết, trên báo chí thời gian gần đây, việc đưa thông tin sai sự thật có chiều hướng gia tăng. Qua số liệu xử lý vi phạm cho thấy, hành vi thông tin sai sự thật chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số vụ vi phạm, năm 2009 là 22,5%, năm 2010 là 24% và trong 7 tháng năm 2011 là 33%. Thông tin sai sự thật thể hiện ở nhiều mảng bài viết về các vụ tiêu cực xã hội, đời sống cá nhân, lịch sử dân tộc, chính sách của Nhà nước, chủ quyền quốc gia... “Những thông tin sai phạm không đơn thuần là làm giảm uy tín, ảnh hưởng đến thương hiệu cơ quan báo chí mà quan trọng hơn là gây phản ứng xã hội, nhân dân mất lòng tin vào các chính sách của Đảng và Nhà nước. Tổ chức, doanh nghiệp bị thông tin sai ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hoạt động sản xuất kinh doanh có thể dẫn đến bị phá sản“, ông Lượng nói.

Ông Lượng cũng chỉ ra các vi phạm thông tin trên báo chí như: thông tin không phù hợp với lợi ích quốc gia và lợi ích nhân dân; thông tin thể hiện nhận thức chính trị sai lệch; thông tin không xác minh, sai sự thật gây bức xúc trong xã hội. “Mới nhất là việc Đài truyền hình Việt Nam (VTV1) phát sóng chương trình “Mối tình đầu của Lượm” trong chuyên mục “Người xây tổ ấm“. Nhân vật Lượm với cuộc đời đầy đau thương bất hạnh đã làm hàng triệu trái tim xao động lại là một nhân vật bịa đặt. Vi phạm này trước hết thể hiện việc đội ngũ phóng viên và ban biên tập kiểm chứng thông tin sơ sài. Trong khi, sự ứng xử thiếu chuyên nghiệp từ phía Đài truyền hình Việt Nam đã làm cho dư luận càng thêm bức xúc“, ông Lượng dẫn chứng.

Tại Hội thảo, các đại biểu đến từ các cơ quan báo chí đã thẳng thắn chỉ ra hai loại sai phạm của các cơ quan báo chí. Thứ nhất là vi phạm “sai - sai”, do phóng viên khi viết về thông tin nào đó không đúng với hiện thực khách quan. Đây là sai phạm do phóng viên trực tiếp thực hiện trong quá trình thu thập tư liệu viết tin bài nên phóng viên phải chịu trách nhiệm. Thứ hai là vi phạm “sai - đúng”, phản ánh rất đúng khách quan nhưng chưa được phép đưa lên mặt báo do không phù hợp với hoàn cảnh. Lỗi này, chủ yếu do sự thiếu nhạy cảm từ ban biên tập nên ban biên tập và trực tiếp là tổng biên tập phải chịu trách nhiệm.

Những sai sót, vi phạm mà các cơ quan báo chí thường gặp là do quá trình tác nghiệp của phóng viên và cả ban biên tập thiếu thông tin kiểm chứng. Nôn nóng đối với những thông tin đang trong quá trình thanh kiểm tra chưa có kết luận cuối cùng từ phía cơ quan chức năng. Các phóng viên của nhiều tờ báo tập trung “đánh hội đồng” bằng việc chắp vá tin bài của nhau, diễn đạt đa nghĩa, đưa tít giật gân, câu khách gây bức xúc cho người liên quan; tự ý thêm thắt, cắt xén, sử dụng lời lẽ như quan toà hoặc những vi phạm về hình ảnh trong bài viết...

Nhiều giải pháp hạn chế sai phạm

Để giảm thiểu các sai phạm trên báo chí, ý kiến của nhiều đại biểu dự Hội thảo cho rằng, trước hết phải chú trọng tới khâu đào tạo. Luật báo chí phải được đưa vào giáo trình giảng dạy tại các trường đào tạo báo chí; đào tạo đội ngũ phóng viên có trình độ kiến thức sâu rộng và có đạo đức nghề nghiệp. Các cơ quan báo chí phải thường xuyên tổ chức sinh hoạt nghiệp vụ với phóng viên và hoàn thành nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp về những vấn đề đăng hay không nên đăng. Ngoài ra, chế tài xử phạt hành vi vi phạm đối với báo chí xuất bản phải đủ sức răn đe.

Đại diện Đài truyền hình Việt Nam chia sẻ, để hạn chế sai phạm trên báo chí thì phải tiếp cận sự việc với cách nhìn nhiều chiều. Tổ chức sản xuất theo nhóm đối với vấn đề lớn, nhạy cảm, đồng thời xây dựng quy chuẩn về nghề báo. Hàng tuần chỉ ra sai phạm và có chế tài xử lý với phóng viên, biên tập viên. 

Nhà báo Hoàng Chương, Phó Tổng biên tập Báo Pháp luật TP.HCM cho rằng, nâng cao trách nhiệm của cá nhân tham gia vào quá trình xuất bản cũng là một cách để hạn chế sai sót. Báo Pháp luật TP.HCM cũng đã áp dụng hình thức kẹp phiếu kiểm tra tin bài để nhắc nhở phóng viên chăm chút kỹ lưỡng hơn đối với những bài viết của mình. Đối với đội ngũ phóng viên mới tuyển dụng, báo tự tổ chức đào tạo lại, trong đó chống sai phạm trên báo chí là chuyên đề nằm trong chương trình đào tạo. Nhà báo Xuân Trung, đại diện báo Tuổi Trẻ TP.HCM cho rằng, báo Tuổi Trẻ đang hoàn thiện Quy trình xử lý sai sót, ban công tác bạn đọc làm đầu mối kiểm chứng cá nhân, tư liệu liên quan đến bài báo...

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ TT&TT Đỗ Quý Doãn nhấn mạnh, Hội thảo đã thẳng thắn chỉ ra các loại sai phạm trên báo chí, trong đó nguyên nhân dẫn đến sai phạm xuất phát từ năng lực chuyên môn và nhận thức chính trị của một số người làm báo chưa tương ứng với nghề nghiệp; quy trình làm báo của nhiều tờ báo bị cắt xén tuỳ tiện; cơ chế xác minh các nguồn thông tin chưa kỹ lưỡng... Qua đó, đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế sai phạm bằng việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và quy chế làm báo một cách cụ thể để người làm báo tự giác chấp hành; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước và Hội nhà báo trong việc xử lý, giải quyết các sự việc sai phạm; nâng cao trình độ nhận thức chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ người làm báo, đặc biệt là lãnh đạo báo chí; xác định giữa đạo đức nghề nghiệp và nghĩa vụ công dân trong hoạt động báo chí; tăng cường vai trò của cơ quan quản lý trong việc xử lý vi phạm và cung cấp thông tin cho báo chí.. “Mong rằng sau hội thảo, các cơ quan báo chí sẽ hạn chế tối đa những vi phạm trên báo chí. Đặc biệt, lãnh đạo các cơ quan báo chí tiếp tục xem xét rút ra những bài học quý về quản lý và phát triển báo chí”, Thứ trưởng Đỗ Quý Doãn nói. 

Lê Dương

Nội dung đã được đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 102 ra ngày 26/8/2011