Sự xuất hiện của K+ khiến cuộc cạnh tranh bản quyền chương trình truyền hình tại Việt Nam thêm gay cấn.

Được và mất trong cạnh tranh bản quyền

ICTnews - Ý thức tôn trọng bản quyền là một việc mà khán giả Việt cần làm quen nhiều hơn nữa trong thế giới hiện đại nhưng chính các nhà đài lại đang khiến câu chuyện bản quyền trở nên "méo mó" thêm.

Bài liên quan:

>> Khi truyền hình trả tiền nở rộ

>> Truyền hình trả tiền: Cuộc cạnh tranh "không quy luật"

Truyền hình cáp chỉ phát triển ở thành thị, truyền hình vệ tinh có khả năng phủ sóng rộng lại đòi hỏi mức chi phí quá cao... Một trong những nguyên nhân của tình trạng này  xuất phát từ việc các nhà đài "dẫm đạp" nhau mua bản quyền với những cái giá ngất ngưởng. Vậy chúng ta được và mất gì trong cuộc cạnh tranh truyền hình hiện nay?

Cả hai cùng mất

Về lý thuyết, cạnh tranh sẽ xuất hiện khi có sự đa dạng về nguồn cung đối với một loại sản phẩm. Lẽ thông thường, sản phẩm nào càng có sự cạnh tranh lớn thì cái lợi thuộc về người tiêu dùng, đó là giá hạ và chất lượng tăng. Nhà cung cấp cũng vì thế mà mở rộng thị trường, tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, thị trường truyền hình trả tiền đang có diễn biến ngược lại dù ngày càng xuất hiện nhiều nhà cung cấp dịch vụ mới.

Kết quả của cuộc cạnh tranh về bản quyền giải bóng đá Ngoại hạng Anh ngày chủ nhật đã rõ, ai có tiền, chịu được mức chi phí cao mới được xem. Cái thiệt lớn nhất thuộc về người xem truyền hình là điều được nhiều chuyên gia, nhà quản lý bình luận trong thời gian qua. Ngay cả những người chấp nhận mức giá đó để quyết định trở thành thuê bao của K+ vì quá hâm mộ bóng đá cũng không chắc có đủ sức để duy trì lâu dài việc sử dụng dịch vụ của kênh truyền hình này hay không. “Có thể sau giải bóng đá, tôi sẽ quay trở lại dùng truyền hình cáp và chờ đến mùa giải sau”, anh Đinh Văn Long (Ninh Bình) cho biết. Đến lúc này, câu nói “người tiêu dùng thông thái” lại cần được phát huy tác dụng. Tuy nhiên, điều này có vẻ như một bài toán rất khó bởi sản phẩm dịch vụ vốn đã là thứ khó xác định được chất lượng của nó trước khi mua, dịch vụ truyền hình lại càng không phải là loại sản phẩm dễ dàng thay thế bởi như đánh giá, đây là sân chơi của người giàu, không chỉ đối với nhà đầu tư mà cả với người tiêu dùng.

Một phân tích khác khiến người xem bị thiệt thòi và bất bình là K+ mới ra đời, thị trường phục vụ chưa mở rộng, trong khi đó lại quyết định mua bản quyền độc quyền phát sóng ngày chủ nhật trên phạm vi toàn lãnh thổ trên mọi phương thức truyền dẫn. “Cần phải đặt câu hỏi vì sao K+ bị lên án gay gắt như vậy, trong khi những đài khác cũng mua độc quyền các trận đấu khác. Vấn đề ở đây là K+ đã mua cái quá năng lực của họ để độc quyền, cản trở các đơn vị khác mở rộng phạm vi phục vụ công chúng”, một khán giả hâm mộ bóng đá ở Hà Nội bình luận.

Thực tế khác như tiếp tục nhỏ thêm “giọt nước làm tràn ly” là việc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) từ chối tiếp sóng từ Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC Đêm chung kết cuộc thi hoa hậu Việt Nam 2010 hôm 14/8 vừa qua, dù đó là một sự kiện văn hóa lớn của cả nước, khiến nhiều người thậm chí ở các thành phố bị bỏ lỡ hoặc phải theo dõi tường thuật trực tiếp qua... các bài viết trên Internet. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi, các nhà đài đang cạnh tranh vì cái gì, bởi đây là một chương trình thuần túy trong nước sản xuất và không có sự cản trở về khả năng chia sẻ bản quyền.

Nhiều bình luận cho rằng đây vẫn là cuộc cạnh tranh bản quyền giữa VTV và VTC bởi cùng thời điểm, hai bên đang là đối tác truyền thông cho hai cuộc thi hoa hậu khác nhau. Tuy nhiên, dù vì lý do gì thì hành động này của VTV vẫn được cho là không vì khán giả và một lần nữa VTV tiếp tục “mất điểm” trong mắt khán giả truyền hình sau bước gia nhập thị trường đầy tai tiếng của K+. Về lâu dài, đây có thể là nguy cơ mất thị trường đối với kinh doanh truyền hình trả tiền của VTV.

Tìm lối đi hiệu quả hơn

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh bản quyền này cũng đang mang lại một hiệu ứng tích cực, đó là việc các đài đã nhen nhóm quan tâm tới việc Việt hóa nội dung mua được chứ không chỉ phát lại một cách thụ động. Ông Vũ Quang Huy, Phó giám đốc VTC cho biết, để phục vụ tốt nhất người xem những trận đấu giải bóng đá Ngoại hạng Anh mà đơn vị này mua được bản quyền, VTC chuẩn bị rất kỹ đối với lực lượng bình luận viên bởi với bóng đá, bình luận là yếu tố cực kỳ quan trọng và có sức hút không kém gì các trận đấu. “Với những gì đang diễn ra trong cạnh tranh để có được độc quyền thì có lẽ những nhà quản lý sẽ không còn đầu óc nào nghĩ đến chuyên môn nữa. Tôi cho rằng đã đến lúc các đài phải cạnh tranh nhau bằng chất xám”, ông Huy nói.

Bà Nguyên Hạnh, Chủ tịch Hãng truyền hình giải trí Qnet, một người được coi là chuyên gia trong lĩnh vực bản quyền truyền hình cũng đồng tình với quan điểm này và cho rằng, quan trọng là phải đóng góp gì cho những kênh mà chúng ta mua được bản quyền để mang lại thêm giá trị gia tăng cho thị trường trong nước. “Qnet hiện là đại diện cho một số kênh nước ngoài tại VN. Chúng tôi tập trung vào việc có phụ đề, để sự tồn tại của mình có ý nghĩa hơn là một đại diện thương mại. Suy nghĩ đó lại chính là cái đã làm chúng tôi thành công”, bà Hạnh cho biết.

Trên thực tế, đây là cách mà các công ty truyền thông tư nhân thực hiện từ lâu và là một hướng phát triển rất đáng quan tâm của các nhà kinh doanh truyền hình trả tiền ở VN, nhất là khi bản quyền truyền hình là thứ hàng hóa không thể chia sẻ và sự chênh lệch về chất lượng kỹ thuật phát sóng các kênh truyền hình nước ngoài của các nhà cung cấp khác nhau đã dần được thu hẹp. Sự thay đổi trong cách suy nghĩ làm truyền hình của các đài có thể xem là cái được sau cuộc cạnh tranh bản quyền khá gay gắt thời gian qua.

Lẽ thông thường, cạnh tranh sẽ mang lại quyền lợi cho người tiêu dùng. Tuy nhiên với truyền hình, cạnh tranh lại đang ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Hồng Minh

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 109 ra ngày 10/9/2010.