Các phóng viên ảnh tác nghiệp.

Đạo đức là ở lương tâm mỗi nhà báo

ICTnews – Những người dạy làm báo, làm báo và đang học báo chí chia sẻ suy nghĩ của họ về nghề báo.

Đạo đức nghề nghiệp là yêu cầu đặt ra với tất cả các nghề, đặc biệt là nghề báo. Vậy từ lý thuyết đến thực tiễn tác nghiệp, đạo đức nhà báo đã được áp dụng, triển khai như thế nào?

PGS. TS Đinh Hường (Chủ nhiệm khoa Báo chí, Trường ĐH Khoa học xã hội & nhân văn, ĐHQG Hà Nội):

“Đạo đức là sự tự nguyện của nhà báo”

Đưa Đạo đức nghề nghiệp vào giảng dạy cho sinh viên năm thứ 3 dù thời lượng không nhiều, chúng tôi hy vọng sẽ cung cấp nền tảng chung giúp các em vững vàng hơn khi ra làm nghề. Nhưng cái quan trọng nhất của đạo đức vẫn nằm ở sự tự giác, tự nguyện, ở lương tâm của các em.

Không ít sinh viên coi đây là môn học phụ, mang tính lý thuyết. Không ít sinh viên không ý thức hết những khó khăn, nguy hiểm cũng như những cám dỗ của nghề. Trong thời buổi hiện nay, các nhà báo tương lai cần trên hết là bản lĩnh để vượt qua được ranh giới mỏng manh giữa thực – hư, tốt – xấu để trụ vững với nghề. Mong muốn lớn nhất của những người thầy như chúng tôi là giúp các em hiểu được nhà báo có đạo đức là khi làm tốt cảm thấy tự hào, khi làm chưa tốt biết xấu hổ.

Nhà báo Hòa Bình (Vietnamnet):

“Nghĩ đến độc giả trước khi nghĩ đến mình”

Nhà báo chân chính là những người “chép sử” của thời đại, thế nên, phản ánh sai sự thật, dù vì bất cứ lý do gì, vô tình hay cố ý, cũng là vi phạm đạo đức nhà báo. Cái lý tưởng “kiên cố” tưởng như không gì lay chuyển nổi này hóa ra đang “lung lay” dữ dội bởi đời sống đương đại. Người ta kêu ca nhiều rằng nhà báo bây giờ sẵn sàng đổi trắng thay đen; phản ánh trái chiều nhiều hướng nhưng thực chất là tạo điều kiện gây scandal “làm hàng” cho những ngôi sao mới nổi, để họ “lên hương” còn mình thì “lên lương”; nhận tiền của doanh nghiệp đưa thông tin PR tràn lan lên mặt báo; đe nẹt công ty, hù dọa tập đoàn, nhằm kiếm mối lời riêng... Làm báo chân chính đang là một thách thức đối với các nhà báo hiện đại. Tuy nhiên, nhà báo có tâm chắc chắn sẽ nghĩ đến độc giả trước khi nghĩ đến chính mình.

PGS. TS. Nhà báo Nguyễn Thị Minh Thái (Trường ĐHKHXHNV):

“Nhà báo phải có tính phản biện xã hội”

Bản chất của báo chí là thông tin, mà thông tin đòi hỏi sự trung thực khách quan nên đạo đức nhà báo phải dựa trên căn nguyên sự trung thực, khách quan và nhạy bén. Tuy nhiên nhà báo không nên xem mình chỉ là người thông tin thuần túy, mà phải hiểu mình đang thông tin cho những người có trình độ, những người không thụ động tiếp nhận thông tin một chiều. Bởi vậy, tính phát hiện, tính phản biện xã hội là tiêu chí hàng đầu của mỗi người cầm bút.

Phóng viên tự do Xuân Bình:

“Đạo lớn nhất của báo chí là phát triển nhận thức xã hội”

Xã hội với nền tảng đạo đức nào thì sẽ có báo chí và người làm báo tương ứng. Nền tảng đạo đức xã hội suy vi thì nhà báo thành phế nhân trong nền báo chí tật nguyền và ngược lại. Chức năng lớn nhất của báo chí là vì thông tin, đạo lớn nhất của báo chí là quá trình phát triển nhận thức xã hội. Và nhà báo có đức phải luôn là người không vi phạm yêu cầu, đòi hỏi lớn lao đó của cuộc sống.

Lê Văn Phi (Sinh viên khoa Ngữ văn, Trường Đại học Khoa học Huế):

“Đạo đức hướng đến cái tâm nghề nghiệp”

Môn học Đạo đức nghề nghiệp giúp sinh viên có cái nhìn chung về đạo đức báo chí, những quy định đạo đức báo chí Việt Nam. Tuy nhiên sẽ chẳng có ý nghĩa nếu các bài giảng không được áp dụng vào thực tế. Năm 2008, em có thời gian thực tập ở báo Pháp luật TP. HCM. Một lần, em được giao đi tìm hiểu về việc chia tiền Tết cho hộ nghèo ở một xã của tỉnh Quảng Nam. Khi đến địa phương tác nghiệp, gặp chủ tịch xã, những người liên quan để tìm hiểu, họ đã mời em ở lại dùng bữa nhưng em đã từ chối. Tuy sau đó bài viết không được đăng nhưng em vẫn cảm thấy vui vì mình đã ý thức và có trách nhiệm với nghề. Rõ ràng, đạo đức hướng nhà báo đến cái tâm nghề nghiệp để làm báo trung thực, chính xác hơn.

Nguyễn Hoàng Yến (Sinh viên khoa Báo chí, Trường ĐH Khoa học xã hội & nhân văn, ĐHQG Hà Nội):

“Nhà báo: Tài năng là chưa đủ”

Khi biết em theo học ngành báo, mấy người hàng xóm nửa đùa nửa thật: “Làm báo thì sợ gì chết đói”… Đó là cái nhìn, là định kiến của không ít người về giới báo chí. Với kiến thức thu thập được từ môn đạo đức nghề nghiệp, qua kinh nghiệm của những người đi trước, em nghĩ nhà báo cần nhất là tính minh bạch, chính xác, trung thực và phải nói “không” với tham nhũng. Người làm báo bên cạnh tài năng phải không ngừng rèn luyện đạo đức mới có được những bài báo hiệu quả đích thực. Đạo đức giúp nhà báo làm nghề tốt hơn, không sa vào viết bài giật gân câu khách, hay lợi dụng nghề nghiệp vụ lợi cá nhân.

Lưu Thủy Thực hiện

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 73 ra ngày 19/6/2009.