Cần chuyên môn hóa ngành xuất bản

ICTnews - Đầu sách tăng nhanh, phong phú về thể loại, đa dạng về nội dung trong thời gian qua là tín hiệu tốt. Tuy nhiên, đã đến lúc các NXB cần phải khảo sát nhu cầu và định hướng văn hóa đọc của người dân.

Những vấn đề “nóng” của công tác xuất bản (XB) được “xới” lên tại Hội nghị đánh giá công tác XB 6 tháng đầu năm 2011, do Ban Tuyên giáo TƯ và Bộ TT&TT tổ chức ngày 7/7/2011 tại TP.HCM cho thấy, lĩnh vực này còn nhiều bất cập cần được tháo gỡ kịp thời.

Còn nhiều bất cập

Trong 5 lĩnh vực mà Bộ TT&TT quản lý hiện nay là báo chí, XB, bưu chính, viễn thông, CNTT, nói như Bộ trưởng Bộ TT&TT Lê Doãn Hợp, XB hiện đang là lĩnh vực phức tạp nhất. Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong thời gian qua, đặc biệt là nhiệm vụ tuyên truyền về chính trị, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; ngành XB vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế về chất lượng nội dung, trình độ biên tập, nguồn nhân lực, cũng như tổ chức hoạt động…

Theo ông Nguyễn An Tiêm, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo TƯ, thực tế cho thấy, đội ngũ biên tập viên của nhiều NXB hiện nay trình độ chuyên môn còn yếu, kinh nghiệm chưa nhiều, thiếu tính chuyên nghiệp. Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, mặc dù cơ quan quản lý nhắc nhở nhiều lần nhưng một số cuốn sách, đặc biệt là sách dịch của nước ngoài về triết học hoặc đề cập đến những sự kiện lịch sử, những vấn đề nhạy cảm chính trị, quan hệ ngoại giao vẫn không được biên tập và đọc duyệt kỹ nên đã dẫn đến sai sót, buộc cơ quan quản lý phải đình chỉ phát hành để sửa chữa hoặc thẩm định nội dung.

Thông thường, hai nhiệm vụ chính của công tác XB hiện nay là tư tưởng - văn hóa và kinh doanh. Do áp lực về doanh thu và lợi nhuận, đã có không ít nhà NXB hiện nay xa rời tôn chỉ của mình. Ông Lưu Xuân Lý, Giám đốc NXB Văn hóa Dân tộc băn khoăn: “Hiện nay đã và đang xảy ra tình trạng nhập nhằng giữa chính trị và kinh doanh. Vấn đề này cần có sự tháo gỡ ở tầm vĩ mô".

Xét về nguồn nhân lực, có lẽ XB là một trong những ngành hiện nay đang thiếu khá nhiều người tài. Ông Đỗ Ngọc Mạch, Giám đốc NXB Thể dục Thể thao tỏ ra bức xúc khi cho rằng, không ít NXB chỉ có vỏn vẹn 10 biên tập viên, nhưng một năm in cả 1.000 đầu sách thì làm sao tránh khỏi sai sót. Trong khi đó, công tác đào tạo hằng năm chưa đáp ứng yêu cầu, giáo trình về lĩnh vực này cũng chưa hoàn thiện.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm đó là lĩnh vực: XB - in - phát hành lâu nay cũng chưa thể gom lại với nhau nên đã tạo ra một sự xung đột ngầm về quyền lợi. Việc chưa quy hoạch NXB và thành lập cùng một lúc quá nhiều NXB đã dẫn đến hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh giữa các NXB. Theo bà Huỳnh Xuân Hạnh, Giám đốc NXB Văn hóa Văn nghệ TP.HCM, làm sách kế hoạch A (NXB tự làm) hiện vẫn khó sống nên nhiều NXB, nhất là những NXB có quy mô nhỏ đã tìm cách liên kết XB, thậm chí có nơi bán luôn giấy phép XB cho đơn vị khác.

Trong bối cảnh khó khăn chung về kinh tế của đất nước, những con số đạt được trong 6 tháng đầu năm 2011 của ngành XB đã thể hiện một tinh thần vượt khó rất lớn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng cho rằng, sản phẩm của NXB cần phải đánh giá ở gốc độ định tính, chứ không thể định lượng, vì đó là sản phẩm của trí tuệ.

Cần chuyên môn hóa ngành XB

Việc đầu sách tăng nhanh, phong phú về thể loại, đa dạng về nội dung như thời gian qua là một tín hiệu tốt. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Lê Doãn Hợp, để công tác XB có hiệu quả, đã đến lúc các NXB cần phải khảo sát nhu cầu và định hướng văn hóa đọc của người dân. Các tiêu chí để khảo sát có thể là theo vùng miền, theo độ tuổi, nhất là thế hệ trẻ. “Hoạt động XB luôn có sự gắn bó mật thiết với độc giả. Vì thế, việc đánh thức văn hóa đọc đối với công chúng là rất cần thiết. Thế hệ trẻ mà không chịu đọc sách thì ngành XB càng nguy”, Bộ trưởng Lê Doãn Hợp nhấn mạnh.

Còn PGS TS. Hồng Vinh, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận VHNT TƯ chia sẻ: Hoạt động XB ngày càng tỏ rõ vai trò vị trí của mình trong việc phục vụ chính trị. Hiện lĩnh vực này còn rất nhiều tiềm năng chưa được đánh thức, nhất là việc cập nhật những thông tin mới. Đã đến lúc cần giới thiệu nhiều hơn về đất nước, con người Việt Nam để không những người dân trong nước mà cả bạn bè quốc tế hiểu hơn về đất nước mình.

Đồng tình với quan điểm trên, đại diện Cục XB cho biết, trong 6 tháng cuối năm 2011, Cục XB sẽ tiếp tục XB sách, tài liệu nghiên cứu, học tập tuyên truyền Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI. Đặc biệt, đẩy mạnh việc lựa chọn XB về các đề tài bảo vệ an ninh biên giới và chủ quyền biển đảo quốc gia trong mối quan hệ hợp tác, hữu nghị, tôn trọng lẫn nhau với các nước láng giềng, nhằm khẳng định chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. Song song đó, đẩy mạnh hơn việc XB các loại sách hướng nghiệp, kỹ năng sống cho thanh thiếu niên.

Trên cơ sở ghi nhận những ý kiến từ hội nghị, Bộ trưởng Lê Doãn Hợp cho rằng, trong các nguyên nhân dẫn đến những tồn tại nói trên, có một phần lỗi do lãnh đạo các cấp chưa quan tâm đúng mức đến công tác XB. Thời gian qua các NXB đã gặp rất nhiều khó khăn, nhưng đã biết yêu nghề và đoàn kết để tồn tại. Sắp tới Bộ TT&TT sẽ khắc phục những tồn tại này để đưa ngành XB phát triển xứng tầm với sứ mệnh của mình.

NGÔ NGÃI

Bài đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 81