Nhiều gia đình Hà Nội vẫn giữ được nếp xưa.

Nét thanh lịch người Hà Nội - Giá trị truyền thống không thể mất

ICTnews - Chương trình 08 của thành ủy Hà Nội về Phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, thiết thực kỷ niệm 1000 năm Thăng Long đã ghi nhận những kết quả nhất định. PV báo Bưu điện VN trao đổi với ông Phan Đăng Long, Phó trưởng ban Tuyên giáo thành ủy Hà Nội về những cái mới và cũ trong nét thanh lịch người Hà Nội.

Thanh lịch là truyền thống lâu đời của người Hà Nội. Vậy cái thanh lịch truyền thống đó có thay đổi theo thời gian, thưa ông?

Thực ra việc đưa ra tiêu chí về khái niệm thế nào là thanh lịch của người Hà Nội không dễ dàng, chỉ có thể cảm nhận được khi giao tiếp với nhau trong xã hội. Theo tôi, về thanh lịch hàm nghĩa của nó tôi cho rằng không có gì thay đổi, bản chất là thể hiện nếp sống thanh tạo, lịch sự... Đây là truyền thống của người Hà Nội đã được trải qua nhiều thế hệ, có thể nói đó là một di sản phi vật thể của người Hà Nội. Đi đến đâu người ta cũng ấn tượng tiếng nói Hà Nội, con người Hà Nội. Đơn cử như cá nhân tôi khi đi bộ đội, sống cùng rất nhiều người địa phương khác, trong quan hệ, giao tiếp thì họ vẫn có gì rất trân trọng. Sau này đi giao lưu tiếp xúc với các nơi thì đại biểu là người Hà Nội cũng luôn được quý mến. Câu hỏi là tại sao lại được như vậy? Theo tôi, ngoài ý nghĩa là người của Thủ đô, rõ ràng nói đến người Hà Nội dường như người ta thấy được một phẩm chất người Hà Nội, cái được đúc kết đó là truyền thống thanh lịch.

Đương nhiên cho đến giai đoạn này, biểu hiện cụ thể của nét thanh lịch người Hà Nội cũng phải có sự thay đổi nhất định. Cũng như «công, dung, ngôn, hạnh» vẫn luôn là tiêu chí đạo đức dành cho người phụ nữ, nhưng sự biểu hiện thời nay phải khác với thời phong kiến. Cái hiếu của con với cha, mẹ đến nay vẫn còn nguyên giá trị nhưng không còn biểu hiện là sự phục tùng tuyệt đối, mà con cái vẫn có thể có ý kiến trở lại, thể hiện ý thức dân chủ trong gia đình nhưng vẫn giữ được chữ hiếu. Vì thế, thanh lịch về biểu hiện bề ngoài trong từng khái niệm, từng nội dung phải có sự phù hợp với cuộc sống mới. Nhất là bây giờ bước vào CNH-HĐH, trong điều kiện hiện đại, nhịp sống nhanh hơn thì khái niệm thanh lịch theo ngày xưa lấy sự an nhàn làm tiêu chí không còn phù hợp, song trong nếp sống, phong cách làm việc... người Hà Nội vẫn thể hiện được nét đặc trưng riêng có.

Không ít nhà nghiên cứu lịch sử Hà Nội lo ngại nét thanh lịch đang mất dần trong cuộc sống hiện đại.. Theo ông có phải vì họ quá hoài cổ không?

Nếu cứ nhìn theo đúng theo tiêu chí cốt cách người Hà Nội cũ, ca ngợi cái thanh lịch của người xưa, gắn với gia đình cổ và trong điều kiện của nhịp sống chưa phát triển, tốc độ chưa gấp gáp thì sang môi trường mới sẽ có chút nào nhìn nhận như vậy. Trong nhận thức thì truyền thống thanh lịch nếp sống người Hà Nội là một di sản mà cha ông để lại và tôi tin là nó vẫn tồn tại và tiếp tục. Nhưng bản thân nó cũng là một giá trị có sự vận động phát triển. Vấn đề là sự thay đổi đó phải phù hợp và được các quy ước, xã hội chấp nhận đối với một giá trị được khẳng định.

Nói là tính thanh lịch đang bị mất đi thì ở một khía cạnh nào đó cũng không quá sai và có nhiều nguyên nhân, trong đó phải kể tới những tác động của sự phát triển kinh tế, xã hội khiến con người Hà Nội cũng phải phù hợp với điều kiện, nhịp sống mới khiến cách sống phải thay đổi. Có những thay đổi vẫn giữ được sự thanh lịch và được phát triển ở một mức độ cao hơn, nhưng cũng có những người do bươn trải thị trường, tiếp cận với nhiều lối sống, ảnh hưởng của sự xô bồ của xã hội mà làm mất đi nét đẹp của người Hà Nội.

Ngoài ra, cũng cần phải có nhìn nhận mới về khái niệm người Hà Nội bây giờ. Thông thường cái thanh lịch được gắn với cư dân Hà Nội trên vùng đất Hà Nội trước đây. Nhưng hiện nay, cư dân người Hà Nội còn có cả những người nhập cư, mang tới Hà Nội cũ những nếp sống, tập tục của địa phương khác. Cùng với đó phải kể tới quá trình mở rộng Hà Nội. Có người hòa nhập ngay được để có sự thanh lịch của người Hà Nội, nhưng cũng có người lại duy trì cách sống của các vùng nông thôn, dù không phải là xấu với địa phương họ, nhưng lại được cho là không phù hợp với nơi đô thị.

Điều đó có nghĩa là, những người muốn tìm một nét thanh lịch Hà Nội xưa ở thời điểm thủ đô 1000 năm tuổi sẽ là không dễ dàng ?

Như trên tôi đã nhấn mạnh, thanh lịch người Hà Nội về giá trị không bao giờ thay đổi, nhưng phải nhìn nhận nó trong sự vận động phát triển. Chúng ta sẽ vẫn thấy được nét thanh lịch đó trong quan hệ giao tiếp, trong ứng xử hàng ngày của thời hiện đại. Nhưng cũng vẫn còn không ít gia đình Hà Nội vẫn giữ được nếp sống của con người Hà Nội cũ mà phải vào đó mới có thể thấy được. Như vậy không thể nói là nó mất đi mà nó được nâng cao lên và tiếp tục ở mức độ khác.

Xin cảm ơn ông !

Hồng Minh

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 105,106 ra ngày 1/9/2010.