Suy nghĩ trước năm con Hổ

ICTnews - Thời khắc chuyển giao giữa năm con Trâu và năm con Hổ đang đến với những mong ước và hy vọng về một năm mới với sức bật, với mãnh lực của hổ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực CNTT-TT.

Chúng ta đã kết thúc thập kỷ 2000 – 2009 với những kỳ tích, những dấu ấn khó phai mờ trong lĩnh vực CNTT-TT. Có thể nói rằng trong thập kỷ qua, CNTT-TT của chúng ta đã vụt lớn lên với sức vươn của cậu bé Phù Đổng trong truyền thuyết ngày nào. Nhìn lại sự phát triển của CNTT-TT thập kỷ qua, điều quan trọng cần nhìn nhận, đánh giá một cách kỹ càng không phải là những con số thành tích về mật độ thuê bao điện thoại, về doanh thu của các doanh nghiệp CNTT-TT, về số người sử dụng Internet…mà chính là những đúc rút, đánh giá qua một giai đoạn phát triển để từ đó rút ra những bài học định hướng cho tương lai.

Có thể nói rằng, CNTT-TT Việt Nam thập kỷ được đặc trưng bởi những đột phá về tư duy quản lý, từ đó tạo nên động lực mạnh mẽ cho phát triển. Trước hết đó là tư duy “Năng lực quản lý phải theo kịp sự phát triển” hay nói một cách nôm na là “Phát triển đến đâu quản lý đến đó” thay cho tư duy cũ “Quản đến đâu mở đến đó”. Thứ 2 đó là tư duy xoá bỏ độc quyền doanh nghiệp, mở cửa cạnh tranh trong thị trường viễn thông. Thứ 3, đó là tư duy mang tính nền tảng, trở thành nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt sự phát triển của CNTT-TT thập kỷ qua được thể hiện trong Chỉ thị 58 của Bộ Chính trị (khoá VIII) về Đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đất nước: CNTT là nền tảng, là động lực quan trọng cho mọi sự phát triển.

Với sự cởi mở về tư duy chỉ đạo, quản lý như trên, CNTT-TT Việt Nam thập kỷ qua đã liên tiếp bùng nổ, phá bỏ mọi kỷ lục về tăng trưởng, liên tiếp làm sai lệch mọi dự báo, đặc biệt là về tốc độ phát triển thuê bao điện thoại và tăng trưởng doanh thu của thị trường viễn thông. Tuy nhiên, thẳng thắn và nghiêm túc nhìn nhận, có thể thấy, CNTT-TT của chúng ta đã kết thúc một giai đoạn phát triển với cái ngưỡng tới hạn của nó để chuyển sang một giai đoạn phát triển mới mang tính bước ngoặt. Giai đoạn phát triển vừa qua của CNTT-TT có thể coi là giai đoạn phát triển chủ yếu theo chiều rộng, đặc trưng của những thị trường mới nổi, phát triển từ không đến có. Có thể kể ra đây một số biểu hiện: viễn thông, đặc biệt là di động phát triển chủ yếu dựa trên tăng trưởng thuê bao mới (đã gần đến ngưỡng bão hoà) với các dịch vụ cơ bản: thoại, nhắn tin SMS, các dịch vụ giá trị gia tăng mang tính sáng tạo gần như chưa phát triển được bao nhiêu; công nghiệp CNTT, cả phần cứng và phần mềm đều chủ yếu là gia công, lắp ráp, tỷ lệ “nội địa hoá”, hàm lượng công nghệ, chất xám của Việt Nam chiếm tỷ trọng không đáng kể. Ứng dụng CNTT và Internet tuy được triển khai phổ cập khá rộng rãi trong toàn xã hội nhưng mức độ sử dụng còn thấp, chưa phát huy được hiệu quả thực sự của CNTT cho phát triển. Nếu nền kinh tế nước ta hiện nay được các chuyên gia đánh giá là tuy phát triển với tốc độ cao nhưng chủ yếu vẫn phát triển theo chiều rộng, dựa vào khai thác tài nguyên thô và lao động rẻ, hiệu quả thấp, sức cạnh tranh yếu thì cũng có thể đánh giá tương tự về lĩnh vực CNTT-TT, tuy mọi so sánh đều khập khiễng.

Sự phát triển nêu trên đã đến lúc cần phải chuyển hướng chiến lược. Điều đó được khẳng định bằng việc Bộ TT&TT xây dựng và trình Chính phủ phê duyệt Đề án Tăng tốc sớm đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về CNTT-TT. Với mục tiêu sớm đưa Việt Nam thành quốc gia mạnh (hay cường quốc như có chuyên gia đề nghị) trên bản đồ CNTT-TT thế giới, rõ ràng, CNTT-TT nước ta không thể mãi phát triển theo chiều rộng mà cần tập trung phát triển theo chiều sâu, trước hết là phát triển nguồn nhân lực, nhân tố quyết định cho sự phát triển của các lĩnh vực khác.

Đó cũng chính là mục tiêu quan trọng hàng đầu của bản Đề án. Trong lĩnh vực viễn thông, thay vì tiếp tục cuộc chiến giá cước để tranh giành thị phần (của nhau), các doanh nghiệp cần tập trung vào chất lượng dịch vụ, phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng đa dạng và hấp dẫn phục vụ khách hàng, bởi đây mới là thị trường gần như vô tận so với các dịch vụ cơ bản sẽ đến lúc bão hoà. Trong lĩnh vực công nghiệp CNTT, nỗi trăn trở của những ai tâm huyết với CNTT nước nhà lâu nay là một nền công nghiệp phần mềm và phần cứng thực sự Việt Nam với những sản phẩm đích thực mang dấu ấn của trí tuệ Việt Nam thay thế cho những phần mềm gia công và những máy tính lắp ráp 100% linh kiện của nước ngoài. Ứng dụng CNTT và Internet cần được tiếp tục triển khai sâu rộng và hiệu quả, ăn sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là các lĩnh vực: hành chính nhà nước, doanh nghiệp, giáo dục…, thay vì chủ yếu là chơi game, chat, lướt web, gửi và nhận email đơn giản như hiện nay. Và trên tất cả tư duy quản lý cần tiếp tục có những đổi mới mang tính đột phá, như nguyên Thứ trưởng thường trực Bộ BCVT Mai Liêm Trực, người đã có đóng góp rất lớn cho sự ra đời của các tư duy quản lý đột phá trong thập kỷ qua vừa nêu ở trên, đã nói: “Cần chuyển từ tư duy quản lý phải theo kịp phát triển sang quản lý phải thúc đẩy phát triển”.

Năm con Hổ sắp đến, trước bộn bề những khó khăn, thách thức trong những khó khăn chung của đất nước, cùng với bản Đề án Tăng tốc đầy tham vọng và quyết tâm vừa nêu ở trên, chúng ta cũng đã có thể nhìn thấy những tín hiệu tích cực, lạc quan, trước hết đến từ các doanh nghiệp, đối tượng năng động và nhạy bén nhất. Đó là Viettel với tham vọng vươn ra nước ngoài, đạt mục tiêu chinh phục thị trường di động 500 triệu dân vào năm 2015, đồng thời hợp tác với một doanh nghiệp Đài Loan đầu tư thành lập Trung tâm nghiên cứu phát triển sản phẩm điện thoại di động thông minh với quy trình có vẻ “ngược”: nghiên cứu, phát triển công nghệ tại Việt Nam, sản xuất, lắp ráp sản phẩm chuyển ra nước ngoài (có thể Trung Quốc). Đó VTC Intecom, doanh nghiệp hàng đầu về nội dung số, đó là Bkis, người tiên phong về an ninh mạng ở Việt Nam, những doanh nghiệp đang nỗ lực triển khai những ý tưởng táo bạo và lãng mạn vượt ra khỏi thị trường 80 triệu dân Việt Nam để trở thành doanh nghiệp toàn cầu với những sản phẩm, dịch vụ toàn cầu.

Sự táo bạo, lãng mạn, thậm chí còn có thể bị coi là viển vông, cộng với ý chí quyết tâm, sức sáng tạo của những doanh nghiệp còn rất trẻ nêu trên chính là cơ sở cho niềm tin hoá hổ, hoá rồng của CNTT-TT nước nhà.

Đăng Vũ

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 16,17 ra ngày 5/2/2010.

Ý kiến phản hồi